Çocuklarınızda Davranış Değişikliği için Püf Noktalar


Pek çok aile, çocuklarında ortaya çıkan davranış problemlerine ilişkin etkin başa çıkma yolları ile ilgili danışmanlık hizmeti almaktadır. Her ailenin kendi içerisinde, kendi dinamikleriyle ilerleyen belirli bir yaşam döngüsüne sahip oluşu, çocuklarda ortaya çıkan davranış problemlerinin her ailenin bu döngü içerisinde değerlendirilmesini gerektirmektedir.

Davranış problemi olarak nitelendirilen durumlarda, öncelikle anne-babanın durumu iyi takip etmesi ve uygun tepkiler vermesi önem taşır. Ortaya çıkan istenmeyen bir davranış yaş döngüsüne ait dönemsel bir tepki ya da çocuk için yolunda gitmeyen durumların sinyalini taşıyor olabilir. Bu nedenle, durumu iyi analiz edip ona uygun tutum sergilemek gerekmektedir. Duruma uygun sergilenen tutumlar davranışın kalıcılığını büyük ölçüde belirlemektedir.

Söz konusu davranış ne olursa olsun, aşağıda sıralayacağım maddeler davranışın değiştirilmesi ve pekiştirilmesi için uygulanabilecek maddeleri içermektedir:

●İstendik davranışları PEKİŞTİRİN! Hem sözel hem de davranışsal olarak, beklediğiniz davranış biçimini ödüllendirin. Bu örüntüde, istendik davranışın derecesine bağlı olarak sözel pekiştireçler kullanılabilir. Unutmayın ki takdir etmek olumlu davranışın tekrar ortaya çıkma ihtimalini arttırmaktadır. Çoğu durumda ailenin çocuğa vereceği “aferin”, “çok iyiydin”, “seninle gurur duyuyorum” gibi onay içeren sözel pekiştireçler, maddi değere sahip pekiştireçlerden daha çok işe yaramaktadır.

●Çocuktan beklentilerinizi net bir biçimde ifade edin. Özellikle çocuklar somut olmayan durumlarla ilgili belirsizlik yaşar ve nasıl davranacağını bilemezler. Bu nedenle, çocuğunuzun hangi durumda nasıl davranacağına ilişkin bir beklentiniz var ise, bunu somut örnekler üzerinden ona anlatabilirsiniz.

●Hedefleri için sorumluluk almasını sağlayın. Çocukların talepleri ile ilgili bir sınırsızlık sezdiğinizde, onun istekleri için yerine getirmesi gereken sorumluluklar verin. Bu yöntem sayesinde ufak sorumlulukların ardından ufak ödüllendirmeler ile çocuğunuza sorumluluk duygusunu aşılayabilirsiniz.

●Görev ve sorumluluklarını yerine getirmesi için uygulayabileceğiniz yöntemlerden bir tanesi de listeleme ve Puanlama yöntemidir. Bu yöntemle çocuklarınızın yerine getirmesini istediğiniz sorumluluk ve davranış değişikliklerinde etkinlik sağlayabilirsiniz. Bu yöntemde çocuğunuzun yerine getirmesini istediğiniz davranışlarının bir listesini yapın. Belli bir puana geldiğinde elde edebileceği bir hedef belirleyerek her gün bu davranışları beraberce puanlayın. Puan karşılığı çocuğunuzun istediği hedefi seçmesine izin verebilirsiniz. Bu yöntemde dikkat edilmesi gereken husus, davranışın yerleştiğinden emin olduğunuzda puanlama yöntemine son vermeyi unutmayın.

●Çocuğunuza iyi örnek olun.. Siz çocuğunuza bağırmanın ve şiddet uygulamanın yanlış olduğunu anlatırken, aynısını siz yapıyorsanız çocuğunuzdan herhangi bir değişim beklemeyin. TV ve internetle fazla zaman geçiren çocukların ailelerine bakıldığında, anne-babaların aile içi iletişimi sağlamak yerine Tv ve bilgisayarla zaman geçirdiklerine rastlıyoruz. Bu nedenle çocukta bir davranış değişikliği isteniyorsa aile kendini bu yönde gözden geçirmelidir.

●Farkında olmadan problem davranışı pekiştirmekten kaçının! Tırnak yeme davranışı gösteren çocukların aileleri, onlara yapma diyerek bilmeden o davranışı pekiştirmiş olur. Çocuk istenmeyen bir davranış ile dikkat çektiğini anlarsa o davranış yerleşmeye başlamış demektir. Bu durumda ailenin etkin bir biçimde aldırmazlık göstermelidirler. Bu uygulamada aile çocuğun olumsuz davranışı karşısında herhangi bir tepki vermemeli, kısa bir süre için çocukla ilgilenmeyi kesmelidir. Olumlu ya da olumsuz hiçbir tepki verilmediğinde çocuk iletişime geçme biçimini otomatik olarak değiştirecektir.

Ailenin çocuğa yaklaşımı ortaya çıkan davranış değişikliklerinde kritik öneme sahiptir. Aniden ortaya çıkan davranış değişikliklerinde aile süreci iyi gözlemlemeli ve yukarıda sıralanan ipuçlarına dikkat etmelidir. Aileler bu süreçte sabır ve tutarlılığın işin en önemli püf noktası olduğunu gözden kaçırmamalıdırlar.

Kendi sabır ve tutarlılığınızı pekiştirerek de bu sürece destek olabilirsinizJ

PSİKOLOG NİHAL UYAR

www.algipsikodrama.com